Ayın 13'ünün cuma gününe denk geldiği tarihler, başta Batı toplumları olmak üzere çeşitli çevrelerde uğursuzluk ve kötü şansla ilişkilendiriliyor. "Friday the 13th" adıyla bilinen 13 Cuma inanışının temelinde, 13 sayısına dair eski kabuller ile cuma gününün bazı dini geleneklerde taşıdığı olumsuz çağrışımlar bulunuyor.
Peki, 13 Cuma uğursuzluğu nedir? 13 sayısı neden uğursuz sayılır? İşte ayrıntılar... 13
CUMA UĞURSUZLUĞU NEDİR?
13 Cuma uğursuzluğu, ayın 13'ünün cuma gününe rastladığı zamanlarda kötü olayların meydana gelebileceğine inanılmasıdır. İngilizcede "Friday the 13th" şeklinde ifade edilen bu batıl inanç, Kuzey Amerika, Batı Avrupa ve Avustralya gibi bölgelerde yaygın biçimde biliniyor. Bu kabule göre ayın 13'ünün cuma olması, şanssızlıkla özdeşleştiriliyor.
Bazı insanlar söz konusu tarihte yolculuğa çıkmamayı, önemli kararlar almamayı ya da yeni bir işe başlamamayı tercih edebiliyor. 13 sayısına karşı duyulan yoğun korku ise psikolojide "triskaidekafobi" adıyla tanımlanıyor. 13
SAYISI NEDEN UĞURSUZ SAYILIR?
13 sayısının uğursuz görülmesi, özellikle Batı kültürünün tarihsel ve dini anlatılarıyla bağlantılı kabul ediliyor. Bu kültürlerde 12 sayısı bütünlük ve düzenin simgesi sayılırken, 13 sayısı bu düzenin dışına taşan sayı olarak değerlendiriliyor.Saatlerin 12'şer saatlik bölümlere ayrılması, bir yılın 12 aydan oluşması ve geleneksel anlatılarda 12 sayısına sıkça yer verilmesi, bu sayının kültürel değerine örnek olarak gösteriliyor.
13 sayısının ise 12'den sonra gelmesi sebebiyle uğursuzlukla bağdaştırıldığı ifade ediliyor. 13 sayısına dair olumsuz kabullerin kaynakları arasında İskandinav mitolojisi ile Hristiyanlık geleneğindeki anlatılar da yer alıyor. Bununla birlikte bu anlatılar, uğursuzluk inancının kesin olarak başladığı tarih şeklinde kabul edilmiyor. 13
SAYISININ UĞURSUZLUĞU İSKANDİNAV MİTOLOJİSİNE Mİ DAYANIYOR?
13 sayısının uğursuzluğuyla ilişkilendirilen anlatılardan biri, İskandinav mitolojisindeki Valhalla ziyafetidir. Smithsonian Enstitüsü tarafından aktarılan efsaneye göre, tanrıların bulunduğu Valhalla'da düzenlenen bir ziyafete 12 kişi katılır. Davetli olmadığı halde Loki'nin 13.
konuk olarak gelmesiyle olayların seyri değişir.Efsaneye göre Loki, tanrı Hö?r'ü Baldr'ı öldürmesi yönünde yönlendirir. Baldr'ın hayatını kaybetmesi, tanrılar dünyasında büyük bir yasın başlamasına yol açar. Bu anlatı, 13.
konuğun gelişi ile kötü olayların ortaya çıkması arasında ilişki kuran mitolojik örneklerden biri olarak aktarılıyor. 13
SAYISI HRİSTİYANLIKTA NEDEN UĞURSUZ KABUL EDİLİYOR?
13 sayısının uğursuzlukla bağdaştırılmasında, Hristiyanlık geleneğinde yer alan Son Akşam Yemeği anlatısı da önemli bir yer tutuyor. İsa'nın çarmıha gerilmeden önce havarileriyle yaptığı Son Akşam Yemeği'nde toplam 13 kişinin bulunduğuna inanılıyor. Bu kişilerden Yahuda'nın İsa'ya ihanet etmesi, 13 sayısına yönelik olumsuz kabullerle ilişkilendiriliyor.Hristiyanlık geleneğinde İsa'nın çarmıha gerildiği günün cuma olduğuna inanılması da cuma gününe ilişkin uğursuzluk düşüncesinin ortaya çıkmasında etkili anlatılar arasında sayılıyor.
Böylece 13 sayısı ile cuma gününe yönelik olumsuz çağrışımların zaman içinde birleştiği ifade ediliyor. 13
CUMA UĞURSUZLUĞU NE ZAMAN ORTAYA ÇIKTI?
13 sayısına ve cuma gününe yönelik olumsuz inanışlar eski dönemlere kadar uzansa da bu iki unsurun birleşerek 13 Cuma batıl inancını oluşturduğu kesin tarih bilinmiyor.Smithsonian Magazine'de yayımlanan tarihsel değerlendirmeye göre, 13 sayısı ile cuma gününün uğursuzlukla ilişkilendirilmesi 20. yüzyılın başlarında daha belirgin bir hale geldi.
Thomas William Lawson'ın 1907'de yayımlanan "Friday, the Thirteenth" adlı romanı, bu tarihin uğursuzlukla özdeşleşmesinde etkili olan eserlerden biri olarak öne çıktı. Romanda, 13 Cuma günü borsada yaşanan kargaşa ele alınıyordu. 13
SAYISI HER KÜLTÜRDE UĞURSUZ MU KABUL EDİLİR?
13 sayısına ilişkin uğursuzluk inancı, tüm kültürlerde aynı biçimde görülmüyor. Smithsonian Enstitüsü'nün kültürel inanışlar üzerine hazırladığı derlemede, Çin kültüründe 13 sayısının bazı telaffuz ve anlam bağlantıları nedeniyle şanslı kabul edilebildiği belirtiliyor.
